Het is best schrikken als een opdrachtgever vraagt om bij de werving en selectie rekening te houden met bijvoorbeeld iemands afkomst of leeftijd. Toch moet je hier altijd op reageren. Als je dat niet doet, werk je namelijk mee aan een discriminerend verzoek en discrimineer je zelf ook.

Het is belangrijk om achter het waarom van de discriminerende vraag te komen. Vraagt de opdrachtgever jou bijvoorbeeld om een jonge kandidaat te selecteren, vraag dan waarom de opdrachtgever graag jonge mensen wil. De opdrachtgever vindt leeftijd misschien niet per se belangrijk, maar de eigenschappen die we vaak (onbewust) associëren met jonge mensen wel. Vraag daarom door; wat is de vraag achter de vraag? De opdrachtgever wil bijvoorbeeld dat de kandidaat flexibel is en geen negen tot vijf mentaliteit heeft. Je kunt dan kandidaten voorstellen met deze eigenschappen, zonder kandidaten boven een bepaalde leeftijd uit te sluiten. Zo krijgt de opdrachtgever wel de kandidaat met de eigenschappen die hij zoekt, maar zonder te discrimineren.

Houdt de opdrachtgever vast aan zijn discriminerende vraag, wees dan duidelijk: jij zegt nee tegen discriminatie.

Leg uit dat de opdrachtgever jou vraagt om mee te werken aan discriminatie en dat je daar niet in mee kunt gaan. Zeg niet ‘helaas’ of ‘sorry’, want het is niet iets waarvoor je je hoeft te verontschuldigen. Voor discriminatie is nooit een excuus en dat betekent dat je hier nooit aan meewerkt.

• Noem geen leeftijd en stel geen ervaringseisen waardoor onderscheid naar leeftijd wordt gemaakt. Vraag alleen de ervaring die (minimaal) nodig is.

• Gebruik geen woorden die naar leeftijd verwijzen.

• Geef niet aan waar de kandidaat zich in zijn carrière moet bevinden, maar geef het niveau van de functie aan.

Niet: tussen de 16 en 21 jaar / maximaal 10 jaar ervaring | tussen de 5 en 10 jaar ervaring / geen ervaring gewenst
Wel: minimaal 5 jaar werkervaring / geen ervaring nodig

Niet: scholier of student (behalve bij stages) / schoolverlater / pas afgestudeerd / young professional
Wel: flexibel / ambitieus / leergierig / opleidingsniveau / snel ingewerkt | teamplayer / high potential / geen 9-5 mentaliteit / bereid tot werken in de avonden en weekenden / enthousiast

Niet: starter / junior kandidaat / eerste stap in carrière / bijbaan / werken naast je studie
Wel: startersfunctie / junior functie / (bij)baan / parttimebaan / werken op wisselende tijden / goed te combineren met studie of andere verplichtingen

Niet: scholier of student voor vakantiewerk
Wel: vakantiekrachten / kandidaten beschikbaar in juli en augustus / tijdelijke krachten voor de zomervakantie

• Vraag geen kandidaat met een bepaalde geloofsovertuiging, maar vraag of de kandidaat zich kan vinden in de normen en waarden van een bepaalde godsdienst.

• In uitzonderlijke gevallen mag het geloof als vereiste worden gesteld als dit noodzakelijk is voor het vervullen van de functie. Denk aan een leraar godsdienst op een Gereformeerde school.

Niet: Christelijke verkoopmedewerk(st)er gezocht voor Christelijke boekhandel
Wel: verkoopmedewerk(st)er met kennis van het Christendom voor Christelijke boekhandel

Niet: Islamitische slager gezocht
Wel: slager gezocht die volgens de Islamitische normen kan slachten

• Sluit niemand uit op basis van huidskleur, afkomst of nationaliteit.

• Vraag indien nodig om affiniteit met een bepaalde afkomst of nationaliteit.

• Vraag alleen een goede beheersing van de taal als dat nodig is voor de functie.

Niet: kandidaat van Turkse afkomst voor Turks cultureel centrum
Wel: kandidaat met affiniteit voor de Turkse cultuur / goede beheersing Turkse taal (indien noodzakelijk voor de functie)

Niet: Accentloos Nederlands / Nederlands als moedertaal
Wel: goede beheersing van de Nederlandse taal (indien noodzakelijk voor de functie)

• Laat uit de functietitel blijken dat deze voor iedereen openstaat.

• Voeg M/V/X toe.

• Gebruik geen woorden die naar geslacht verwijzen.

Niet: man
Wel: kandidaat met spierballen / fysiek zwaar werk / niet bang voor vieze handen / kan x kilo tillen

Niet: medewerker / schoonmaker
Wel: medewerk(st)er of medewerker M/V/X / schoonma(a)k(st)er of schoonmaker M/V/X

Niet: leuke dame voor achter de receptie
Wel: gastvrije en representatieve kandidaat voor achter de receptie

• Vraag nooit naar de gezondheid van de kandidaat.

• Vraag alleen of de kandidaat aan de functie-eisen kan voldoen.

Niet: niet zwaarlijvig / geen rolstoel
Wel: fysiek zwaar werk / veel lopen en staan / kan zoveel kilo tillen

Niet: gezonde kandidaat
Wel: kandidaat voor fysiek zwaar of vuil werk

Uitzendbureau: Goedemorgen met Shamila van uitzendbureau Workaround.

Opdrachtgever: Goedemorgen, je spreekt met Debby van Daar hoor je beter van.

Uitzendbureau: Dag Debby, wat kan ik voor jou betekenen?

Opdrachtgever: Wij verkopen gehoorbescherming. Steeds meer mensen hebben een piep in hun oor en het is belangrijk je gehoor goed te beschermen. Voor meerdere festivals deze zomer zoek ik studenten om onze gehoorbescherming te verkopen.

Uitzendbureau: Mag ik vragen waarom het studenten moeten zijn?

Opdrachtgever: Ik wil graag studenten omdat die niet moeilijk doen over werken in het weekend of de avonden. Bovendien zijn ze vaak nog lekker enthousiast.

Uitzendbureau: Als ik het goed begrijp zoek je dus kandidaten die flexibel zijn, geen negen tot vijf mentaliteit hebben en er zin in hebben. Daar kan ik je wel aan helpen. Ik mag niet alleen studenten selecteren. Daarmee sluit ik oudere mensen uit en dat is discriminatie. Bovendien zijn er ook genoeg oudere kandidaten die flexibel en enthousiast zijn.

Opdrachtgever: Ik wist niet dat dit niet mocht. Maar wat jij zegt klopt. Ik zoek flexibele en enthousiaste kandidaten. Dat hoeven inderdaad geen studenten te zijn. Kun je me daaraan helpen?

Uitzendbureau: Goedemorgen met Sven van uitzendbureau World of work.

Opdrachtgever: Goedemorgen met Henk van Big Logistic.

Uitzendbureau: Hoi Henk, waarmee kan ik je helpen?

Opdrachtgever: Voor ons distributiecentrum zoek ik een orderpicker. Liever geen Pool. Kun jij mij hierbij helpen?

Uitzendburea: Mag ik vragen waarom je geen Poolse kandidaten wil?

Opdrachtgever: Ik heb hier een aantal Roemenen werken en mijn ervaring is dat dat niet goed met Polen samengaat. Polen doen vaak een beetje neerbuigend tegen Roemenen.

Uitzendburea: Ik begrijp dat je eerder een vervelende ervaring hebt gehad. Dat is niet leuk en ik snap je terughoudendheid. Toch mag je geen kandidaten uitsluiten op basis van hun nationaliteit. Wij selecteren de beste kandidaat op basis van competenties en vaardigheden en niet op basis van nationaliteit.

Opdrachtgever: Maar ik zit echt niet te wachten op ruzie op de werkvloer. Wat nou als er toch problemen ontstaan?

Uitzendbureau: Wij verwachten van onze opdrachtgevers dat zij zorgen voor een veilige werkomgeving waarbij niemand wordt uitgesloten.

Opdrachtgever: Ik heb hier eigenlijk nooit bij stilgestaan, maar ik snap dat wij hier ook een verantwoordelijkheid in hebben. Zoek jij de beste kandidaat op basis van vaardigheden en competenties, dan ga ik me verdiepen in hoe we kunnen zorgen voor een veilige werkomgeving.

Uitzendbureau: Goedemorgen met Samira van Techniek Uitzendbureau. Waarmee kan ik je helpen?

Opdrachtgever: Dag Samira met Jeffrey van Wolf Installatietechniek. Ik ben op zoek naar een installateur. Liefst een enthousiaste jonge hond.

Uitzendbureau: Ik hoor je zeggen dat je op zoek bent naar een enthousiaste jonge hond. Mag ik vragen waarom?

Opdrachtgever: Wij hebben hier veel oude rotten rondlopen en de vergrijzing is enorm. Ik zoek dus een jonger iemand waar we de komende jaren op kunnen bouwen en die niet al over tien jaar met pensioen gaat. We bieden een leuke baan met voldoende doorgroeimogelijkheden.

Uitzendbureau: Ik mag niet selecteren op leeftijd. Dat is discriminatie. Bovendien is het helemaal niet gegeven dat een jonge kandidaat lang blijft. Wat we wel duidelijk bij de werving en selectie kunnen aangeven, is dat jullie iemand zoeken voor de lange termijn die voldoende mogelijkheden krijgt om door te groeien.

Opdrachtgever: Ik wist niet dat dit discriminatie is. Ik snap wat je zegt. Laten we het doen zoals jij voorstelt.

Uitzendbureau: Met Stan van Workwise. Waarmee kan ik je helpen?

Opdrachtgever: Met Ali van Select Witgoed. Wij zijn een grote leverancier van huishoudelijke apparaten en bezorgen bij de klant aan huis. Ik zoek bezorgers. Mannen die van aanpakken weten.

Uitzendbureau: Je zoekt mannen. Omdat het om zwaar werk gaat, neem ik aan?

Opdrachtgever: Ja, dat klopt. Je moet flink wat aankunnen want een wasmachine of droger weegt al snel tussen de 60 en 80 kilo.

Uitzendbureau: Ik mag niet alleen mannen selecteren. Daarmee maak ik onderscheid naar geslacht en dat is discriminatie. Waar het om gaat is dat de kandidaat het werk aan moet kunnen. Daarvoor is geslacht niet belangrijk. Ik kan in de vacature duidelijk aangeven dat het om zwaar werk gaat en dat de kandidaat tussen de 60 en 80 kilo moet kunnen tillen.

Opdrachtgever: Oké. Ik begrijp wat je zegt. Ik wil ook niemand uitsluiten. Het gaat er inderdaad om dat de kandidaat het werk aan moet kunnen.

Uitzendbureau: Top, dan ga ik op zoek naar de meest geschikte kandidaat ongeacht geslacht.

Uitzendbureau: Goedemiddag met Wilfred van Quickhire.

Opdrachtgever: Hallo, je spreekt met Ricardo van Plastic Fantastic. Wij zijn een grote plastic fabrikant en zoeken vanwege ziekte een tijdelijke productiemedewerker voor de ploegendienst. Geen Marokkanen of Turken, want die zitten midden in de Ramadan. Dat is onhandig, want je moet echt volgens ons vaste ploegenrooster kunnen werken.

Uitzendbureau: Ik kan je zeker aan een goede kandidaat helpen, maar sluit daarbij geen Marokkanen of Turken uit. Dat is namelijk discriminatie. Als het rooster vaststaat en niet kan worden aangepast, kan ik wel bij de werving en selectie duidelijk aangeven hoe het rooster eruitziet. Het is dan aan de kandidaat om te bepalen of het rooster past.

Opdrachtgever: Oké. Dat lijkt me een goede oplossing. Ik wil niet discrimineren, maar ik moet ook aan de continuïteit van ons bedrijf denken.

Uitzendbureau: Hi met Mustafa van Flexitalent.

Opdrachtgever: Dag Mustafa, met Willem van Dataroom Services. Wij hebben zojuist kennis gemaakt met de kandidaat die jij ons hebt voorgesteld. Denise. Een hele leuke meid, maar ze is zwanger. Jammer, want dat is echt niet handig. Dan valt ze over een paar maanden alweer uit.

Uitzendbureau: Wat goed om te horen dat jullie enthousiast zijn over Denise. Dat je aangeeft haar niet te willen vanwege haar zwangerschap mag alleen niet. Dat is discriminatie. Ik begrijp dat jullie continuïteit zoeken en daar kan ik je ook bij helpen. Want als Denise met verlof gaat, zorg ik dat jij een nieuwe kandidaat hebt die haar kan vervangen.

Opdrachtgever: Is dat discriminatie? Dat wist ik niet en dat moeten we ook niet willen. Bovendien vind ik de oplossing die je voorstelt hartstikke goed. Dan doen we het zo.

Uitzendbureau: Met Pommelien van Jobfusion.

Opdrachtgever: Met Desiree van Modern Media. Wij zijn op zoek naar een content creator met minimaal drie jaar ervaring. Wij zijn een heel open bedrijf en hebben veel LHBTIQ+ mensen bij ons werken. Helaas hebben we ervaren dat Marokkaanse mensen dat soms lastig vinden. We willen graag een veilige werkomgeving behouden voor onze medewerkers, dus liever geen Marokkaan als dat kan.

Uitzendbureau: Ik denk dat ik je zeker kan helpen aan een geschikte kandidaat. Daarbij kijk ik alleen naar competenties en vaardigheden en niet naar afkomst. Ik ga dus geen Marokkaanse kandidaten uitsluiten.

Opdrachtgever: Maar ik wil echt geen conflicten op de werkvloer.

Uitzendbureau: Ik begrijp dat je eerder een vervelende ervaring hebt gehad, maar selecteren op afkomst is discriminatie. Bovendien kun je niet alle Marokkaanse mensen over één kam scheren. Wat ik wel kan doen is in de vacature aangeven dat jullie een heel diverse, ruimdenkende en open minded organisatie zijn. De kandidaten die dat lastig vinden, zullen daar dan vanzelfsprekend niet op aanslaan.

Opdrachtgever: Ik begrijp wat je zegt. Laten we het zo doen.